Εξόριστος στον Άη Στράτη, ο συγγραφέας Μενέλαος Λουντέμης έγραψε, το 1955, ένα μακροσκελές ποίημα με τίτλο «Τραγουδώ για την Κύπρο», το οποίο δημοσιεύτηκε ένα χρόνο μετά.
Αν και ο ένοπλος αγώνας στην Κύπρο με ηγέτη τον Γεώργιο Γρίβα δεν ήταν καθαρά απελευθερωτικός ούτε ενωτικός, καθώς στόχευε όχι μόνο τους Βρετανούς αποικιοκράτες, αλλά και τους κομμουνιστές και τους Τουρκοκύπριους, το εκτός νόμου ΚΚΕ είχε και η ΕΔΑ είχαν λάβει ξεκάθαρη θέση υπέρ της αυτοδιάθεσης του Κυπριακού λαού και της ένωσης με την Ελλάδα.
Από την άλλη, διαδοχικές μετεμφυλιακές κυβερνήσεις στην Αθήνα, υποταγμένες στον ιμπεριαλισμό, βρετανικό και αμερικανικό, δεν ευνοούσαν τον απελευθερωτικό αγώνα στο νησί της Αφροδίτης. Γι αυτό και δεν συναινούσαν σε προσφυγή για το Κυπριακό στη Γ.Σ. του ΟΗΕ μέχρι το 1954.
Ούτε κινητοποιήθηκε η κυβέρνηση της ΕΡΕ όταν άρχισαν οι βρετανικές ωμότητες στην Κύπρο, με συλλήψεις και θανατικές εκτελέσεις, ενώ αντίθετα η Αριστερά επιδίωξε από τότε τη διεθνοποίηση του Κυπριακού. Παράδειγμα, οι παρεμβάσεις στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης της ιδρυμένης 15 Μαΐου 1955 Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ), με πρόεδρο τον κεντρώο, πρώην υπουργό Ανδρέα Ζάκκα, αντιπρόεδρο δε μετά το 1961 τον «γιατρό των φτωχών» Γρηγόρη Λαμπράκη, ήδη συνεργαζόμενο με την ΕΔΑ.
Έτσι, το 1956, που σε όλη την Ελλάδα υπήρξε κύμα διαδηλώσεων κατά του προγραμματισμένου για τις 10 Μαΐου απαγχονισμού των Κυπρίων νεαρών αγωνιστών της ελευθερίας, Μιχάλη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου, η μεν Αριστερά τις στήριξε και συμμετείχε ενεργά, η δε κυβέρνηση της ΕΡΕ τις αιματοκύλησε. Πατριωτική στάση από την βαρύτατα ηττημένη στον εμφύλιο ΕΑΜογενή παράταξη, φιλοϊμπεριαλιστική από τη Δεξιά.
Βάφτηκαν, λοιπόν, Αθήνα και Θεσσαλονίκη στις 9 Μαΐου 1956, με το αίμα των νεαρών διαδηλωτών υπέρ της Κύπρου και της σωτηρίας των Καραολή και Δημητρίου. Ειδικότερα, έπεσαν θύματα της αστυνομικής βίας, ο Ευάγγελος Γεροντής, 28 ετών, ο Ιωάννης Κωνσταντόπουλος, 21 ετών και ο Φραγκίσκος Νικολάου, 23 ετών. Δυστυχώς, η ακούσια θυσία των ελληνόπουλων αυτών δεν έχει βρει τη θέση της στα βιβλία της ιστορίας, για εκείνα τα «πέτρινα χρόνια» του εθνικού μας βίου. Γιατί, άραγε;
Ο απαγχονισμός των Καραολή και Δημητρίου είχε προκαλέσει διαμαρτυρίες και στον διεθνή χώρο, πρωτοστατούντων του γάλλου συγγραφέα Αλμπέρ Καμύ και του ποιητή Λουί Αραγκόν. «Πεθαίνουν και στην Κύπρο και μάλιστα φρικτά, στο μακάριο νησί όπου γεννήθηκε η Αφροδίτη», έγραφε ο δεύτερος είχε ενώσει την φωνή του με δύο ποιήματα.
Το 1960, η Κύπρος κέρδισε την ανεξαρτησία της, κουτσουρεμένη όμως από το καθεστώς των διεθνών εγγυήσεων, με εγγυήτριες δυνάμεις τις Βρετανία, Ελλάδα και Τουρκία, που δυστυχώς, αξιοποίησε η Άγκυρα για την εισβολή και κατοχή, το 1974, του 37% του νησιού. Χριστούγεννα του 1963, ξέσπασε νέος κύκλος βίας, τούτη τη φορά Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, με συνέπεια τις «Πράσινες Γραμμές» και την αποστολή ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ, αρχές 1964. Η πρώτη διχοτόμηση της Κύπρου, τότε συνέβη. Ξανά η Αριστερά της Ελλάδας ζήτησε ειρήνη με δικαιοσύνη στην Κύπρο, παρεμβαίνοντας εντός της χώρας μας και εκτός συνόρων, με την ΕΣΣΔ δύναμη στήριξης στον ΟΗΕ, καθώς η Μόσχα δεν ήθελε την ανεξάρτητη Κύπρο στο ΝΑΤΟ, ενταγμένη ήδη από το 1962 στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, με πρωτοβουλία του Μακάριου.
Δυνατή φωνή τότε υπέρ της Κύπρου το μηνιαίο περιοδικό Δρόμοι της Ειρήνης, που εξέδιδε η ΕΕΔΥΕ, στο οποίο έγραφε χρονογράφημα ο Κύπριος μεγάλος ποιητής Θεοδόσης Πιερίδης. Στο τεύχος Μαρτίου 1964 έγραψε: «Οι δέκα αυτές εβδομάδες του Κυπριακού και πανελλήνιου δράματος (εννοεί τις μετά τα Χριστούγεννα 1963 δραματικές εξελίξεις) υπήρξαν και δέκα εβδομάδες εξετάσεων που πέρασαν οι συγκροτημένες πολιτικές δυνάμεις της Ελλάδας. Μια μερίδα τους πήρε άριστα. Εμείς ξέρουμε ποια είναι αυτή. Και ξέρουμε πως δεν είναι η πρώτη φορά που παίρνει άριστα. Όσο για εκείνους που αντί να καλούν τον ελληνικό λαό σε συλλαλητήρια, καλούν την αστυνομία τους για να τα ματώσει, ας σταθούμε επιεικείς κι ας σημειώσουμε ότι “οι εξετάσεις συνεχίζονται”»!
Συνεχίστηκαν πράγματι οι εξετάσεις στον πατριωτισμό, με τη Δεξιά να μένει τουλάχιστον μετεξεταστέα μέχρι σήμερα.
*O Πάνος Τριγάζης είναι υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ
