Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Ντάνιελ Μέντελσον: Στη ζωή βρίσκεις τους ποιητές που χρειάζεσαι!

Θεωρείται ένας από τους εγκυρότερους Αμερικανούς κριτικούς και, μολονότι σπούδασε κλασική φιλολογία, το ερευνητικό του βλέμμα δεν περιφρονεί το σινεμά ή την αμερικάνικη ποπ κουλτούρα, στην οποία άλλωστε αφιερώνει το τελευταίο του βιβλίο, με τον καβαφικό τίτλο Περιμένοντας τους βαρβάρους...

Θεωρείται ένας από τους εγκυρότερους Αμερικανούς κριτικούς και, μολονότι σπούδασε κλασική φιλολογία, το ερευνητικό του βλέμμα δεν περιφρονεί το σινεμά ή την αμερικάνικη ποπ κουλτούρα, στην οποία άλλωστε αφιερώνει το τελευταίο του βιβλίο, με τον καβαφικό τίτλο Περιμένοντας τους βαρβάρους...

Ο Ντάνιελ Μέντελσον έγινε γνωστός στη χώρα μας κυρίως χάρις στο πολυβραβευμένο Χαμένοι. Αναζητώντας έξι από τα έξι εκατομμύρια (εκδ. Πόλις), μια μαρτυρία για την έρευνα που πραγματοποίησε ιχνηλατώντας τη μοίρα των συγγενών του που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα και, παράλληλα, έναν γοητευτικό ιστοριογραφικό αναστοχασμό πάνω στην ίδια την έρευνα.

Όμως ο συγγραφέας και κριτικός, που βρέθηκε στην Αθήνα την προηγούμενη εβδομάδα, έχει προσφέρει στο αγγλόφωνο κοινό τη μοναδική μετάφραση του όλου ποιητικού έργου του Καβάφη, με εκτεταμένη ιστορική εισαγωγή και λεπτομερή υπομνηματισμό. Πρόκειται για μια εργώδη προσπάθεια, που τον απασχόλησε περισσότερο από μια δεκαετία. Όπως είπε χαριτολογώντας, όταν την ξεκίνησε, στην αμερικάνικη αγορά δεν υπήρχε παρά μόνο μία μετάφραση, αυτή των Ε. Κήλυ - Φ. Σέραρντ. Όταν όμως τελείωσε, ο εκδότης του διαπίστωσε με φρίκη ότι είχαν κυκλοφορήσει άλλες πέντε...

Με αφορμή την επίσκεψή του στην Αθήνα, προκειμένου να συμμετάσχει, μαζί με τον καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Δημήτρη Παπανικολάου, σε συζήτηση για τον Κ. Π. Καβάφη, το έργο και την επίδρασή του σήμερα, ο Ντ. Μέντελσον είχε, λίγο πριν την εκδήλωση στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, μια φιλική συζήτηση με δημοσιογράφους.

«Ο Καβάφης είναι ένας δύσκολος τρόπος για να καταλάβει κανείς τη σύγχρονη Ελλάδα», μας είπε. «Τώρα που βρίσκομαι εδώ, καταλαβαίνω καλύτερα γιατί υπάρχει τέτοια διχογνωμία για το πώς τον διαβάζουμε... Για μένα είναι ένας ποιητής για τον οποίο η ελληνικότητα βρίσκεται πέρα από εθνικά όρια, είναι διεθνικός. Δεν μπορείς να τον χρησιμοποιήσεις σαν σημαία, γιατί ο Καβάφης μάς θυμίζει πάντα πόσο περίπλοκα είναι τα ζητήματα της ταυτότητας. Όμως εγώ, ακριβώς γι' αυτό, θα ήμουν περήφανος να τον έχω για ‘εθνικό' μου ποιητή».

«Μάθαινα ένα ποίημα τη μέρα»

Η σχέση του με την Ελλάδα είναι μακρά, αν και όχι συχνή. «Έχω ολόκληρη οικογένεια εδώ», λέει γελώντας, καθώς η σύζυγος του αδελφού του είναι Ελληνίδα. Άλλωστε, και η γνωριμία του με τον Καβάφη οφείλεται στις επισκέψεις του στην Ελλάδα. «Παρακολούθησα ένα θερινό σχολείο, όπου κάθε πρωί έπρεπε να σηκωνόμαστε αξημέρωτα για να επισκεφτούμε κάποιον μυκηναϊκό τάφο, ταξιδεύοντας ώρες ατέλειωτες. Στο λεωφορείο δεν είχα τίποτε να διαβάσω, κόντευα να τρελαθώ! Σε κάποια στάση, σ' ένα μπακάλικο, μπήκα και ρώτησα με τα φτωχά μου ελληνικά: ‘Μήπως έχετε κανένα βιβλίο;' Λοιπόν, είχε ένα και μοναδικό! Την πρώτη έκδοση των Ποιημάτων του Καβάφη, που προφανώς κάποιος είχε ξεχάσει εκεί. Μου το χάρισε και το ένιωσα σαν σανίδα σωτηρίας. Άρχισα να το διαβάζω και μάθαινα απέξω ένα ποίημα την ημέρα».

Αυτή η απομνημόνευση τον παρακίνησε να αρχίσει να μεταφράζει, αρχικά κάποια ποιήματα για να συνοδεύσουν μια έκθεση φωτογραφίας. «Η μετάφραση του Κήλυ δίνει στον αναγνώστη να καταλάβει πως έχει να κάνει με έναν σύγχρονο ποιητή, όμως εμένα με ενδιέφεραν κυρίως τα μορφολογικά στοιχεία, ήταν σημαντικό να αναδημιουργήσω τον ρυθμό, την ομοιοκαταληξία που βρίσκεται παντού, τον ήχο που είχα στο μυαλό μου. Στη συνέχεια, συνειδητοποίησα ότι χρειαζόταν μία πλήρης εισαγωγή και όσο το δυνατόν αναλυτικότερος σχολιασμός, καθώς οι λεπτομέρειες και οι περίοδοι που αναφέρονται δεν είναι γνωστές ούτε σε φοιτητές Κλασικής Φιλολογίας».

Λέγοντάς το αυτό, ο Ντ. Μέντελσον σημειώνει πως έτσι επανερχόμαστε στην ενδιαφέρουσα συζήτηση για την ελληνικότητα: «Για να δουλέψεις πάνω στον Καβάφη, πρέπει να γνωρίζεις π.χ. κάθε Πτολεμαίο, από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο. Οι Πτολεμαίοι, οι Σελευκίδες, όλοι θεωρούσαν πως είναι Έλληνες. Τι σημαίνει λοιπόν να είσαι Έλληνας; Εγώ θα ήμουν ιδιαίτερα ευχαριστημένος για τη μεγάλη εικόνα που δημιουργείται για την ελληνικότητα, ευρύτερη από τα όρια της Ελλάδας. Κι αυτό δεν είναι πρόβλημα, είναι η λύση».

Καβαφική μεθοδολογία

Αν η μετάφραση του καβαφικού έργου είναι κοπιώδης αναζήτηση στη γλώσσα και την ιστορία, υπάρχουν παραλληλισμοί ανάμεσα σε αυτήν και την έρευνά του για τους Χαμένους; «Ουσιαστικά πρόκειται για δύο παράλληλες έρευνες, που έγιναν ταυτόχρονα. Τώρα που πέρασαν τα χρόνια, μπορώ να πω ότι μια καβαφική ανάγνωση της ιστορίας διαπερνούσε τους Χαμένους. Είναι κι αυτό ένα βιβλίο για τους ηττημένους. Ο Καβάφης συχνά αναφέρεται στους ανθρώπους που χάνονται στον ρου της ιστορίας, όπως ο ήρωας του Το 31 π.Χ. στην Αλεξάνδρεια. Τον ενδιαφέρει να ανασύρει όσα έχουν χαθεί, σαν να προσπαθεί να καταλάβει την Ιστορία μέσα από την ιστορία των καθημερινών ανθρώπων. Μέσα από τη μικρή εικόνα να καταλάβει τα μεγαλύτερα ιστορικά διακυβεύματα, όπως κι εγώ στους Χαμένους. Ο Καβάφης, όπως είναι γνωστό, ενδιαφέρεται για την ιστοριογραφία. Κάθε ιστορικός γράφει ιστορία διαφορετικά, αυτό με ενδιέφερε ιδιαίτερα στους Χαμένους: Να δω την ιστορία αυτή μέσα στο πλέγμα των διαφορετικών καταγραφών, αλλά και όσων δεν είχαν αποτυπωθεί στην ιστορία».

Μιλώντας για τα επόμενα σχέδιά του, ο Ντ. Μέντελσον αποκάλυψε πως γράφει ένα βιβλίο για την Οδύσσεια: «Πρόκειται για ένα βιβλίο για την τελευταία χρονιά της ζωής του πατέρα μου, που, ενώ ήταν θετικός επιστήμονας, ξαφνικά ένιωσε την ανάγκη να διαβάσει την Οδύσσεια: Επί έναν χρόνο διαβάζαμε μαζί, ερχόταν στα σεμινάρια που δίδασκα και στο τέλος κάναμε ένα μεγάλο ταξίδι στα βήματα του Οδυσσέα. Είναι ένα βιβλίο για τη σχέση πατέρα - γιου, για την ανάγνωση, για το ταξίδι...».

Κλείνοντας την κουβέντα, ο Δ. Παπανικολάου θύμισε πως σε κάποιο από τα πρώιμα έργα του ο Μέντελσον έγραφε πως αν κάτι του έμαθε η κλασική Ελλάδα, είναι η διαλεκτική του «μεν - δε», κάτι που ισχύει φυσικά και για τον Καβάφη. Κι όπως γράφει, συνειδητοποίησε τότε πως και το δικό του όνομα ξεκινά με ένα πολύ ελληνικό «μεν - δε»: Men-de-lshon... Γελώντας, ο Ντάνιελ Μέντελσον παρατηρεί: «Στη ζωή βρίσκεις πάντα τους ποιητές που χρειάζεσαι!»

 

********

Ο ερωτικός Καβάφης

Συνεχίζοντας τις εκδηλώσεις για τον Κ.Π. Καβάφη και το έργο του, την Τρίτη 28 Ιανουαρίου, στις 7.00 μ.μ., πανεπιστημιακοί και καλλιτέχνες συναντιούνται στη Μικρή Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, σε μια συζήτηση για την ερωτική διάσταση της καβαφικής ποίησης. Συμμετέχουν ο εικαστικός και ηθοποιός Άγγελος Παπαδημητρίου, η καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Χριστίνα Ντουνιά και οι συγγραφείς Θανάσης Τριαρίδης και Θεόδωρος Γρηγοριάδης.

Δείτε όλα τα σχόλια
Κύριο άρθρο

Η ψήφος των αποδήμων

Από τις μεγαλόστομες διακηρύξεις του Τ. Θεοδωρικάκου για «το δικαίωμα της ψήφου των Ελλήνων σε όλη τη Γη» και τους πύρινους λόγους του Μητσοτάκη στην Αστόρια («το 2023 θα ψηφίσετε από τον τόπο διαμονής σας») μέχρι τις συνεχείς αναδιπλώσεις,

Δειτε ολοκληρο το αρθρο