Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Θόδωρος Τερζόπουλος: Οι καλλιτέχνες είμαστε πρόσφυγες

Μέσα από το ταξίδι της δημιουργίας συμφιλιώνεσαι με τον χρόνο και το θάνατο

Μια βαθιά εξομολόγηση με τρυφερές και συγκινητικές στιγμές από τον μακρύ θεατρικό του βίο, τα ταξίδια του στον κόσμο, τις συναντήσεις με ηγέτες και κυβερνήτες, το όνειρο και την αγωνία της δημιουργίας που συνεχίζουν να ζωογονούν το έργο του, τη συνεχή ρήξη και τις εμμονές που τροφοδοτούν τη σκέψη και τα σχέδιά του, επεφύλασσε, σαν χριστουγεννιάτικο δώρο στην “Αυγή”, ο σκηνοθέτης Θόδωρος Τερζόπουλος. Ο διεθνής Έλληνας δημιουργός υποστηρίζει πως δεν εγκατέλειψε ποτέ “το τραύμα της δικής του μνήμης και την εμμονή του να ψάχνει πίσω από τον ορίζοντα”. Αποκαλύπτει το νέο έργο της Ετέλ Αντνάν που θα κάνει πρεμιέρα την άνοιξη στο Άττις, ενώ δεν διστάζει να καταθέσει τους προβληματισμούς του για την εικόνα του νέου κόσμου, “την τέχνη της παγκοσμιοποίησης και της ομογενοποιημένης σκηνικής εικόνας και θεατρικής γλώσσας, την κατάργηση των παραδόσεων και τη μεθόδευση της λήθης». Μιλά ακόμη για τις αναδυόμενες θεατρικά χώρες υπογραμμίζοντας πως «η Ευρώπη βρίσκεται σε αδιέξοδο καθώς γύρισε την πλάτη στην παράδοση».

Ιδιωματικός και αναγνωρισμένος στυλίστας μιας απόλυτα προσωπικής σκηνικής γλώσσας με ισχυρή ταυτότητα και μέθοδο που διδάσκεται σε εθνικές ακαδημίες, διεθνείς συνεργασίες που καλύπτουν δεκαετές πρόγραμμα και παραστάσεις που αποτελούν γεγονότα και εμπειρίες, ο Θόδωρος Τερζόπουλος, παραμένει ένας γοητευτικός και γενναιόδωρος αφηγητής.

Η παιδική μου ηλικία είναι καθοριστική όπως είναι στην πορεία όλων των ανθρώπων. Στα πρώτα μετεμφυλιακά «πέτρινα» χρόνια αρχίζω να αντιλαμβάνομαι τον κόσμο μέσα από τον τόπο που γεννήθηκα, τον Μακρύγιαλο Πιερίας, ένα θαλασσοχώρι με ψαράδες που είχε βιώσει τον Εμφύλιο και όπου ο μετεμφύλιος συνεχιζόταν για πολλά χρόνια. Έζησα τον διχασμό για τουλάχιστον δυο δεκαετίες. Έως ότου αποφάσισα να φύγω. Να αρχίσω το προσωπικό μου ταξίδι. Η μνήμη ήταν τόσο ισχυρή που όλο αυτό το τραύμα που αιμορραγούσε δεν με εγκατέλειψε ποτέ και δεν το θεράπευσα πρόχειρα, αλλά το άφησα να αιμορραγεί σαν μια διαρκή γονιμοποιό μνήμη η οποία δεν με άφησε ποτέ ήσυχο. Είναι το ίδιο τραύμα που με έχει κάνει αγωνιώδη και σαν άνθρωπο και έχει συντηρήσει την περιέργεια. Δεν έχω εγκαταλείψει την τόλμη, δεν έχω εφησυχάσει, δεν έχω στρογγυλέψει τα πράγματα, δεν έχω βάλει τέλος. Αυτή η περιέργεια με κρατάει δραστήριο, δημιουργικό και γεφυρωμένο με τον κόσμο και τα πράγματα.

«Το πίσω από τον ορίζοντα καθόρισε τη ζωή μου»

Το χωριό μου γειτόνευε με τον Όλυμπο κι αναρωτιόμουνα πάντα τι ήταν πίσω από αυτόν. Ήταν ο ορίζοντας που έβλεπα από το παιδικό μου κρεβάτι. Αυτό το πίσω από τον ορίζοντα καθόρισε τη ζωή μου. Έτσι μου δημιουργήθηκε η εμμονή να διευρύνω τον ορίζοντα και να μετακινούμαι. Να γίνω ένας ταξιδιώτης από χώρα σε χώρα, από κατάσταση σε κατάσταση, από αγωνία σε αγωνία. Αυτό το ταξίδι δεν τέλειωσε. Είναι το ταξίδι για την Ιθάκη που ορίζει τον άνθρωπο και την ύπαρξή του. Αν και την Ιθάκη δεν θα την βρούμε ποτέ, γιατί δεν υπάρχει. Αυτό που υπάρχει είναι ο δρόμος προς αυτήν. Το ταξίδι της δημιουργίας, μέσα από το οποίο αντιλαμβάνεσαι την έννοια της υπέρβασης και συμφιλιώνεσαι με τον χρόνο και τον θάνατο. Και δεν τον φοβάσαι».

* Τα πυρηνικά θέματα του έργου σας, όπως η γέννηση, το πάθος, ο θάνατος, η σύγκρουση, συνεχίζουν να σας απασχολούν ή μετατοπίζεστε κατά καιρούς;

Προσπάθησα να μην αλλάξω την ιδεολογία μου. Υπάρχουν δυο διαφορετικοί κόσμοι και τρόποι. Ο ένας είναι να αρχίζεις να κινείσαι από έξω προς τα μέσα. Εγώ ψάχνω τον πυρήνα των πραγμάτων, τον διευρύνω κι έτσι περνάω σιγά σιγά στις λεπτομέρειες της ζωής. Δεν μένω και δεν αρχίζω από αυτές. Πρέπει να ανακαλύψω ένα κέντρο κι αυτό πρέπει να εκραγεί και μαζί να εκραγώ κι εγώ. Από εκεί αρχίζει η ζύμωση. Έμεινα χρόνια πιστός σε κάποιες αρχές στις οποίες υπάρχει ο προβληματισμός των μεγάλων θεμάτων, όπως ο θάνατος, η γέννηση, η σύγκρουση, το πάθος κι άλλα θεμελιώδη. Δεν τα πρόδωσα ποτέ. Και επέμενα πάρα πολύ. Μέσα από την παιδεία μου, την προσωπική μου μνήμη και τις ανάγκες. Αν δείτε τις παραστάσεις μου, ενώ υπάρχει στην όψη η μοντερνικότητα, ο πυρήνας είναι κλασικός. Και αν δεν εκραγεί αυτός ο κλασικός πυρήνας, δεν θα δημιουργηθεί αυτή η «μοντερνική» εικόνα. Με αυτήν την έννοια δεν έκλεισα το μάτι ποτέ στον μεταμοντερνισμό. Τον απέφυγα πολύ συστηματικά. Γνωρίζοντας πολύ συγκεκριμένα -με συνείδηση πάνω στην τέχνη μου και με αυτοσυνειδησία- τι κάνω, τι θέλω, σε τι αποσκοπώ. Όλο αυτό το εγχείρημα στηρίζεται σε μια πολύ συγκεκριμένη μέθοδο, που αφορά τον χρόνο, τον χώρο, τον ηθοποιό, την ερμηνεία. Με αυτήν την έννοια έμεινα εμμονικά πιστός και δεν φλέρταρα με το εμπορικό θέατρο, τις δημόσιες θέσεις που δεν είχα ποτέ ανάγκη. Έμεινα εκεί, ψάχνοντας, μελετώντας και αναπτύσσοντας τα πράγματα μέσα από μια προσωπική, βαθιά αγωνία, έτσι ώστε να είναι αυθεντικά. Δηλαδή αυτό που βλέπει ο θεατής στη σκηνή να ξέρει ότι είναι μια δική μου κατάθεση. Πολλοί μιλάνε για μονολιθικότητα. Δεν είναι μονολιθικότητα, αλλά πίστη.

“Δεν φλέρταρα ποτέ με την εξουσία”

* Συνομιλείτε με διεθνείς παίκτες, ομότεχνους και ηγέτες κρατών, όπως ο Πούτιν. Σας εμπιστεύονται, ζητούν τη γνώμη σας;

Έχω κινηθεί σε πολλά επίπεδα. Σαφώς κυρίαρχο είναι το καλλιτεχνικό και δημιουργικό, αλλά πάντα υπήρχε μέσα μου και η αγωνία της πολιτιστικής πολιτικής. Τι γίνεται στον κόσμο, την κοινωνία, την τέχνη. Δεν είναι τυχαίο που φίλος μου είναι ο Σουτζούκι ή ο Βασίλιεφ. Ήταν ο Λιουμπίμοφ αλλά είναι κι ο Φαμπρ. Πολλοί άνθρωποι αλλά όχι όλοι. Κάποιοι κατά περιόδους αναδεικνύονται mainstream και παίζουν έναν ρόλο στη θεατρική αγορά.

Όταν συναντούμε ως μέλη της Θεατρικής Ολυμπιάδας έναν υπουργό Πολιτισμού ή και αρχηγό κράτους, ξέρουμε πολύ καλά γιατί το κάνουμε. Στην πρόσφατη συνάντηση με τον Πούτιν, του έκανα την πρόταση να πραγματοποιηθεί στη Μόσχα η 9η Ολυμπιάδα, που με μεγάλη χαρά αποδέχθηκε και θα υποστηρίξει οικονομικά. Συναντώ κάθε φορά τους υπεύθυνους για πολύ συγκεκριμένο λόγο κι όταν υπάρχει στόχος. Δεν είμαι από αυτούς που περιφέρονται γύρω από τους πολιτικούς ή φλερτάρουν με την εξουσία για να αποκτήσουν ένα οφίκιο, μια θέση, που πάντα αρνιόμουν, κι εδώ και στο εξωτερικό.

* Ποιες είναι οι παρατηρήσεις αλλά και οι αγωνίες που προκύπτουν από τα ταξίδια σας στον κόσμο;

Παρακολουθώ πολλά χρόνια τη ροή των πραγμάτων. Παρακολουθώ δηλαδή αυτήν την ιδιαίτερη εκτροπή μέσα στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης. Θα πάω λίγο πίσω για να πω πώς στις αρχές του 1990, σε ένα πολιτιστικό φόρουμ στη Βιέννη όπου συμμετείχαν καλλιτέχνες, φιλόσοφοι, πανεπιστημιακοί, ετέθη το θέμα της κλασικής Ελλάδας. Και πόσο το ελληνικό κλασικό πνεύμα τροφοδότησε τον κόσμο και πόσο διαμόρφωσε την νέα εικόνα του κόσμου. Και πόσο η Αναγέννηση διαμορφώθηκε μέσα από τη διείσδυση στους αρχαίους ελληνικούς μύθους, το πνεύμα και την παράδοση. Ο πλανήτης σε εποχές πολύ δύσκολες πάντα γυρίζει στους μεγάλους κλασικούς για να αντλήσει υλικό και να μπορέσει να ξεκινήσει, να το μεταπλάσει, να το αναδιαμορφώσει και να εξελιχθεί. Υπήρχαν δυο τάσεις. Η μία επέμενε πάρα πολύ στο ότι η απαρχή των πραγμάτων είναι η κλασική Ελλάδα αλλά χωρίς να παραγνωρίζεται ο μεγάλος αιγυπτιακός ή κινέζικος πολιτισμός και με την άποψη της Γιουρσενάρ ότι η Ελλάδα είναι πολιτισμικά το τελευταίο κύμα της Ασίας. Η άλλη πολύ ισχυρή τάση υποστήριζε πως ο πολιτισμός και η τέχνη αρχίζει από την Αναγέννηση. Αυτό μας είχε προβληματίσει τότε και είχαμε κάνει πολλές συζητήσεις και είχαμε γίνει έξαλλοι και δημιουργήθηκε μια σύγκρουση. Ωστόσο αυτό το ξεχάσαμε.

“Η παγκοσμιοποίηση μεθοδεύει το πώς να ξεχνάς”

Μέσα από τα πολλά ταξίδια μου στις πέντε ηπείρους αντιλαμβάνομαι ότι κάτι αλλάζει στον κόσμο και στις κοινωνίες. Αλλάζει ο τρόπος ζωής, ισοπεδώνονται οι εθνικές κουλτούρες, εξαφανίζονται οι μεγάλες παραδόσεις, καταργούνται οι μεγάλες σχολές και οι δάσκαλοι, η σχέση δάσκαλου - μαθητή που είναι αρχή δημοκρατίας. Καταργούνται πολλές αρχές της δημοκρατίας, κάτι που αντιλήφθηκα 25 χρόνια πριν. Παρακολουθώ αυτό το παγκόσμιο φαινόμενο και βλέπω πως οι χώρες με πιο ισχυρές παραδόσεις συντηρούν ακόμα την εθνική τους πολιτιστική ταυτότητα και επικοινωνούν με τις άλλες χώρες με έναν τρόπο διαλεκτικό, συνεργασίας και συνδημιουργίας.

Ωστόσο, την ίδια ώρα, βλέπω πως διαμορφώνεται μια νέα αισθητική του μεταμοντερνισμού, η οποία επικρατεί στα μεγάλα διεθνή φεστιβάλ και τα εθνικά θέατρα που είναι τα οχυρά της μοντερνικότητας, της ζύμωσης και του σεβασμού των μεγάλων κλασικών σχολών αλλά και της διατήρησης των πηγών, που δεν είναι μόνο παιδεία και αισθητική αλλά και ιδεολογία. Σε όλο τον κόσμο παρατηρείται η ίδια σκηνική εικόνα και αισθητική γλώσσα. Εγκαταλείπονται οι πυρήνες των έργων, διαλύονται τελείως τα κείμενα. Αυτό που βλέπεις στα Τίρανα, το βλέπεις στο Βλαδιβοστόκ, στη Νέα Υόρκη και το Τόκιο. Πας να δεις Τσέχωφ και λες ότι μπορεί να είναι και Ίψεν και τραγωδία και ό,τι να ‘ναι. Καταργούνται οι διαφορές μεταξύ των συγγραφέων, των γλωσσών και των παραδόσεων. Αυτό έχει περάσει σε όλο τον κόσμο κι έχει δημιουργήσει μια ισοπέδωση. Αυτή η εμπορική ιδέα αναπτύχθηκε ιδιαίτερα σε έναν κόσμο που ξεχνάει, γιατί η παγκοσμιοποίηση μεθοδεύει το πώς να ξεχνάς. Στο επίκεντρό της είναι η λήθη και όχι η καλλιέργεια της μνήμης. Δημιουργήθηκαν θεσμοί, φορείς, ινστιτούτα, βραβεία, δίκτυα από μάνατζερς και παραγωγούς που καλλιεργούν αυτήν την ιδέα, την αποθέωση του μεταμοντερνισμού. Αυτή είναι η εικόνα του νέου κόσμου, η τέχνη της παγκοσμιοποίησης και του νεοφιλελευθερισμού, του απελπισμένου και καταθλιπτικού ανθρώπου.

* Ποιο θα είναι το καινούργιο έργο τού Άττις;

Πρόκειται για το νέο έργο της Ετέλ Αντνάν, αυτής της σπουδαίας ποιήτριας από την Ανατολή, με μητέρα Ελληνίδα και πατέρα Σύρο, που ζούσε στον Λίβανο, στις ΗΠΑ και τώρα στο Παρίσι και βρίσκεται πια σε μεγάλη ηλικία. Στο έργο της υπάρχει η αγωνία με την οποία ταυτίζομαι απόλυτα, του ξεριζωμού και της προσφυγιάς. Το ταξίδι του καλλιτέχνη είναι προσφυγικό . Ταξιδεύει από τόπο σε τόπο, από χώρα σε χώρα, από κατάσταση σε κατάσταση. Όλη αυτή η μετακίνηση, που δεν έχει τελειωμό, εμπεριέχει την περιέργεια για νέους τόπους και γεγονότα. Εμείς οι καλλιτέχνες είμαστε πρόσφυγες και αυτό εκπορεύεται από μια βαθιά οντολογική ανάγκη. Είναι βαθιά μέσα στη ζωή του ανθρώπου. Αυτός είναι και ο πυρήνας του έργου της Αντνάν με τον προσωρινό τίτλο “Eterna”, δηλαδή αέναο, ατέλειωτο ταξίδι. Σε πρώτο πολιτικό επίπεδο είναι οι διωγμοί μέσα από τους πολέμους, οι εξορίες που βίωσαν οι γονείς μου και από την άλλη το προσωπικό ταξίδι του καθένα μας, του αναχωρητή και του πρόσφυγα που δεν τελειώνει ποτέ. Μια πολύ συγκεκριμένη στάση ζωής και ιδεολογία. Το έργο θα παρουσιασθεί προς την άνοιξη.

“ Είναι ωραίο να αποχαιρετάς τον κόσμο δημιουργώντας”

* Τι περιλαμβάνουν οι διεθνείς σας συνεργασίες;

Το όνειρο, η αγωνία, η ρήξη με τα πράγματα, οι εμμονές, ακόμα διατηρούνται. Κι επειδή μεγαλώνω καταλαβαίνω ότι πρέπει να είμαι ακόμη πιο δημιουργικός για να αποφύγω και κάποια πράγματα που περιμένουν στη γωνία, επικίνδυνα, όπως η κατάθλιψη. Είναι ωραίο να αποχαιρετάς τον κόσμο δημιουργώντας.

Ορισμένα από τα σχέδια περιλαμβάνουν τη «Γέρμα» του Λόρκα στο Εθνικό Θέατρο της Ταϊπέι, την ολοκλήρωση της “Ορέστειας” στο Πεκίνο, την όπερα «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Γκλουκ στην Εθνική Λυρική Σκηνή της Αθήνας, παραστάσεις και συνεργασίες σε Ιταλία, Νέα Υόρκη και αλλού. Όσον αφορά την μέθοδο του Άττις και το εγχειρίδιό της, μεταφράζεται σε πάρα πολλές γλώσσες, έως και τα φαρσί. Σχετικά με τη Θεατρική Ολυμπιάδα του 2019 θα πραγματοποιηθεί στην Αγία Πετρούπολη και ένα μέρος της εκπαιδευτικό στην Ιαπωνία.

“Η Ευρώπη βρίσκεται σε αδιέξοδο”

* Πού χτυπά αυτή τη στιγμή η καρδιά του θεάτρου;

Υπάρχει θεατρική άνθηση στην Ασία και στη Λατινική Αμερική. Νομίζω ότι έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον η Ιαπωνία, η Κίνα, η Ταϊβάν, η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Χιλή. Η Ευρώπη θεωρώ ότι βρίσκεται σε αδιέξοδο και δεν μπορεί να διασώσει μια παράδοση στην οποία γύρισε την πλάτη για πολλές δεκαετίες και τώρα προσπαθεί να βρει το νήμα.

Είναι γερασμένη και κουρασμένη. Αυτή που πρόβαλλε πάντα τους μεγάλους δημιουργούς και τις σχολές, τους εγκατέλειψε εδώ και αρκετά χρόνια. Και τώρα σαν να αυτοτιμωρείται. Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση που θυμίζει αρχή Μεσαίωνα ή μπορεί και να είναι. Οι περισσότεροι πολιτικοί, εγκλωβισμένοι, υπηρετούν την ιδέα του νεοφιλελευθερισμού, της παγκοσμιοποίησης. Πρόκειται για κοινωνίες φαντασμάτων ή καλύτερα άταφων νεκρών.

“ Η ποίηση είναι η πύκνωση των πάντων”

* Πώς θα ξαναγεννηθεί το καινούργιο;

Σε παρόμοιες εποχές οι άνθρωποι πάντα κοιτούσαν τις ρίζες τους. Θα σας μιλήσω μάλλον για μια ιδιορρυθμία μου, καθώς, αντί να έχω δημιουργική σχέση με νέους θεατρικούς συγγραφείς, έχω με νέους ποιητές. Ίσως επειδή η βάση της παραστιογραφίας μου ήταν η ποίηση. Η ποίηση είναι η πύκνωση των πάντων, εικόνα και ρυθμός, με τον πιο αφαιρετικό και συγκλονιστικό τρόπο. Είναι η κορυφή όλων, γι’ αυτό αγαπώ τους ποιητές. Τελευταία διαβάζω την ποίηση του Γιάννη Στίγκα και είμαι πραγματικά μαγεμένος . Και αυτό μου δίνει μια δύναμη και λέω πως η ζωή συνεχίζεται γιατί η τέχνη συνεχίζεται.

 

 

Δείτε όλα τα σχόλια