Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Με και χωρίς γραβάτα

Του Νίκου Σαραντάκου Κάποιος γνωστός μου έλεγε χαριτολογώντας ότι, αν υπάρχει μία κατηγορία επαγγελματιών που να έχει πληγεί καίρια από την ξαφνική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ στο προσκήνιο της πολιτικής...

Του Νίκου Σαραντάκου

Κάποιος γνωστός μου έλεγε χαριτολογώντας ότι, αν υπάρχει μία κατηγορία επαγγελματιών που να έχει πληγεί καίρια από την ξαφνική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ στο προσκήνιο της πολιτικής ζωής, είναι αναμφίβολα όσοι κατασκευάζουν, εισάγουν ή εμπορεύονται γραβάτες, αφού ο ενδυματολογικός κώδικας τον οποίο ακολουθεί ο πρωθυπουργός, αλλά και η μεγάλη πλειοψηφία των στελεχών του κυβερνητικού κόμματος, αποφεύγει τον λαιμοδέτη. Και επιπλέον, το παράδειγμα των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ το έχουν ακολουθήσει και στελέχη των άλλων κομμάτων, οπότε δεν είναι σπάνιο στα τηλεοπτικά παράθυρα η πλειονότητα των αρρένων συζητητών να εμφανίζονται χωρίς αυτό το κάποτε απαραίτητο συμπλήρωμα της ανδρικής αμφίεσης. Αλλά και στην ευρύτερη κοινωνία η γραβάτα έχει υποχωρήσει, εκτός βέβαια από τις αίθουσες των δικαστηρίων όπου τα ισχύοντα ήθη και έθιμα δεν επιτρέπουν στους δικηγόρους να παρίστανται αγραβάτωτοι, ακόμα και με καύσωνα. Οπότε, δικαίως παραπονούνται οι γραβατοπώλες.

Ωστόσο, στην πρόσφατη ομιλία του στο Ζάππειο, ο Αλέξης Τσίπρας ανέλυσε τα πλεονεκτήματα της πρόσφατης απόφασης του Γιούρογκρουπ φορώντας μια κοκκινωπή, αν πρόσεξα καλά, γραβάτα. Το είχε άλλωστε προαναγγείλει πως με τη ρύθμιση του χρέους θα φορούσε γραβάτα, αν και δεν ήταν αυτή που του χάρισε ο Ζόραν Ζάεφ στις Πρέσπες. Για την απόφαση του Γιούρογκρουπ θα μιλήσουν άλλοι ειδικότεροι. Η στήλη, όπως ξέρουμε λεξιλογεί, και σήμερα θα λεξιλογήσει για τη γραβάτα που έχει πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία και ετυμολογία.

Η γραβάτα είναι λέξη εισαγόμενη, αλλά η απαρχή της δεν βρίσκεται στη Δύση, παρά στα Βαλκάνια, όσο κι αν εκ δυσμών ήρθε στα μέρη μας. Τον 17ο αιώνα, για παράδειγμα στον Τριακονταετή πόλεμο, στη Γαλλία χρησιμοποιούσαν σώματα ελαφρού ιππικού απαρτιζόμενα κυρίως από Κροάτες μισθοφόρους. Αυτοί οι Κροάτες ιππείς είχαν, ως εξάρτημα της στολής τους, έναν λαιμοδέτη, ο οποίος φαίνεται πως έκανε εντύπωση. Τους μισθοφόρους τούς έλεγαν Cravates, δηλαδή Κροάτες (που ίσως είναι δάνειο κατευθείαν από το hrvat το κροατικό, ίσως όμως μεσολάβησε και το γερμανικό διαλεκτικό Krawat), κι έτσι ονομάστηκε cravate και ο λαιμοδέτης. Για ένα διάστημα δηλαδή η γαλλική λέξη cravate δηλώνει τα κροατικά άλογα και τους κροάτες ιππείς, και μετά, περίπου από το 1650, τους λαιμοδέτες.

Έτσι στα γαλλικά, από τα τέλη του 17ου αιώνα και μετά, cravate oνομάζεται κάθε λαιμοδέτης, και στη συνέχεια η λέξη διεθνοποιείται και περνάει στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες· στα αγγλικά βέβαια το cravat υπάρχει ως λέξη, αλλά συνηθέστερο είναι το necktie. Στα ελληνικά πρέπει να μας ήρθε μέσω ιταλικών (cravatta), ενώ και στα κροατικά η γραβάτα λέγεται kravata, είναι δηλαδή αντιδάνειο. Το γ της ελληνικής λέξης εξηγείται από την συμπροφορά με το άρθρο στην αιτιατική, που οδήγησε σε ηχηροποίηση: την κραβάτα > τη γκραβάτα > γκραβάτα > γραβάτα.

Ανήκει δηλαδή η γραβάτα στη μεγάλη ομάδα λέξεων της ένδυσης που πήραν την ονομασία τους από κάποιο τοπωνύμιο, σαν τα τζιν από τη Γένοβα ή τη μουσελίνα από τη Μοσούλη. Να σημειώσουμε πως η Κροατία λέγεται Hrvatska στα κροατικά και από εκεί θα προέρχεται και το επώνυμο Χαρβάτης, όπως και το τοπωνύμιο Χαρβάτι σε πολλά σημεία της χώρας, και στην Αττική (σήμερα το λένε Παλλήνη). Πιο παλιά, τον 10ο αιώνα, ο Πορφυρογέννητος έκανε λόγο για «Χρωβατία» και για Χρωβάτους, που μας θυμίζει και το επώνυμο Χόρβατ, αρκετά κοινό στην Ουγγαρία λίγο πιο πάνω.

Η γραβάτα θεωρείται σύμβολο της επισημότητας και της συμβατικότητας. «Γραβάτα δεν φοράω» τραγούδησε στη δεκαετία του 1960 ο Νίκος Ξανθόπουλος, παιδί του λαού, ενώ στη μεταδικτατορική βουλή οι περισσότεροι, αλλά λιγοστοί συνολικά, βουλευτές του ΚΚΕ εμφανίζονταν χωρίς γραβάτα, αλλά και χωρίς τις τυμπανοκρουσίες του ζιβάγκο του Ανδρέα Παπανδρέου. Δεν ταυτίζεται βέβαια η αριστεροσύνη με την ατημελησία και την αποφυγή της γραβάτας –ο Ηλίας Ηλιού ή προδικτατορικά ο Γιάννης Πασαλίδης ή, για να πάμε και στις κορυφές, ο Λένιν, κυκλοφορούσαν άψογα ντυμένοι και φυσικά με γραβάτα· ήταν και η εποχή όμως διαφορετική.

Είπαν κάποιοι πως η (μη) γραβάτα είναι η μόνη διαφορά της τωρινής κυβέρνησης από τις προηγούμενες, αφού τα ίδια μνημονιακά μέτρα εφαρμόζουν και οι μεν και οι δε. Προσωπικά πιστεύω πως όσο κι αν είναι αλήθεια ότι η μνημονιακή θηλιά (και όχι γραβάτα) στέρησε πολλούς βαθμούς ελευθερίας από την αριστερή κυβέρνηση, για τους οικονομικά ασθενέστερους η διαχείριση της κρίσης από την αριστερά αποδείχτηκε σωτήρια και μπόρεσε να δώσει πολλές ανάσες. Στο τέλος της ομιλίας του στο Ζάππειο ο πρωθυπουργός έβγαλε τη γραβάτα –αλλά στη σημερινή συντηρητική στροφή ολόκληρης της Ευρώπης το ζητούμενο είναι να μπορέσει η Αριστερά να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των κατώτερων τάξεων και ταυτόχρονα να αντιπαλέψει την ακροδεξιά καπηλεία. Με γραβάτα ή χωρίς.

Δείτε όλα τα σχόλια