Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Εκτρώσεις: Σκοταδισμός στην Πολωνία

Στην Πολωνία υπάρχει μία από τις πλέον περιοριστικές πολιτικές στην Ευρώπη. Προβλέπονται μονάχα τρεις εξαιρέσεις: κίνδυνος για την υγεία της μητέρας, δυσπλασία ή ασθένεια του εμβρύου και εγκυμοσύνη έπειτα από βιασμό ή αιμομειξία. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχει πλήθος εμποδίων

Επιμέλεια: Βασίλης Παπακριβόπουλος

 

Αντιμέτωπο με τη μαζική κινητοποίηση των Πολωνέζων στις αρχές Οκτωβρίου, το κυβερνητικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) εγκατέλειψε την ιδέα να επεκτείνει την απαγόρευση των εκτρώσεων και στις περιπτώσεις βιασμού ή δυσπλασίας του εμβρύου. Ωστόσο, κάτω από τις πιέσεις των μαχητικών Καθολικών και της Εκκλησίας, η χώρα εξακολουθεί να έχει, μαζί με την Ιρλανδία, την πιο περιοριστική νομοθεσία στην Ευρώπη.

 

Της ειδικής απεσταλμένης μας Audrey Lebel*

 

«Ήταν 2 Ιανουαρίου. Η κυρία που όφειλε να μας οδηγήσει δεν είχε ακόμα ξεμεθύσει από το ρεβεγιόν της Πρωτοχρονιάς. Την αντικατέστησε ένας άντρας κι εκείνη του έδειχνε τον δρόμο καθισμένη δίπλα του. Ήμασταν τρεις στο πίσω κάθισμα, στριμωγμένες σ’ ένα σαράβαλο που βρομοκοπούσε αλκοόλ. Δεν μπορούσαμε καν να ανοίξουμε το παράθυρο.» Όπως και χιλιάδες άλλες Πολωνέζες, η τριαντάχρονη Μάρτα Σίρβιντ έκανε αυτό το ταξίδι προκειμένου να υποβληθεί σε έκτρωση σε μια ιδιωτική κλινική της Σλοβακίας, έναντι 2.000 ζλότι (περίπου 460 ευρώ). Δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Gazeta Wyborcza», δημοσίευσε την αφήγηση αυτού του οδυνηρού επεισοδίου τον Ιανουάριο του 2016.1

Αν και η «εθελούσια διακοπή της κύησης» επιτρεπόταν και ήταν δωρεάν την περίοδο 1956-1993, σήμερα στην Πολωνία υπάρχει μια από τις πλέον περιοριστικές πολιτικές στην Ευρώπη. Προβλέπονται μονάχα τρεις εξαιρέσεις: κίνδυνος για την υγεία της μητέρας, δυσπλασία ή ασθένεια του εμβρύου και εγκυμοσύνη έπειτα από βιασμό ή αιμομειξία. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχει πλήθος εμποδίων. Όπως εξηγεί η Κριστίνα Κακπούρα, διευθύντρια της Ομοσπονδίας για τις Γυναίκες και τον Οικογενειακό Προγραμματισμό (Federa), «όταν μια γυναίκα θεωρητικά δικαιούται δωρεάν έκτρωση σε δημόσιο νοσοκομείο, συχνά δεν έχει πρόσβαση για πλήθος λόγων». Η πλειονότητα των γιατρών επικαλείται λόγους συνείδησης ή χρονοτριβεί ώστε να παρέλθει το νόμιμο χρονικό όριο των 22 εβδομάδων. Ζητούν συμπληρωματικές εξετάσεις και -αν και είναι υποχρεωμένοι- δεν ενημερώνουν τις ασθενείς για τα δικαιώματά τους. «Ακόμα χειρότερα», προσθέτει η Κακπούρα, «τους ασκούν ψυχολογική πίεση για να αλλάξουν γνώμη. Προσπαθούν να ελαχιστοποιήσουν τους κινδύνους της σοβαρής ασθένειας του εμβρύου, λέγοντάς τους για παράδειγμα: “Το παιδί σας έχει βεβαίως μια δυσπλασία του εγκεφάλου, κοιτάξτε όμως, κουνάει τα πόδια του”. Kαι οι ίδιοι όμως φοβούνται μήπως στιγματιστούν. Τα αυτοκίνητα ορισμένων υπέστησαν βανδαλισμούς. Στο Διαδίκτυο μπορείς να διαβάσεις: “Μην πηγαίνετε στον τάδε γιατρό, είναι δολοφόνος”. Καθολικοί διαδηλώνουν μπροστά στα νοσοκομεία κραδαίνοντας ματωμένες φωτογραφίες. Σε ορισμένες πόλεις του Νότου κανένα νοσοκομείο δεν πραγματοποιεί διακοπή κύησης».

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι νόμιμες εκτρώσεις στην Πολωνία (των 38.500.000 κατοίκων) έπεσαν, από 130.000 τη δεκαετία του 1980, σε λιγότερες από 2.000 τα τελευταία χρόνια. Όμως, για τους ακτιβιστές του Ιδρύματος για το Δικαίωμα στη Ζωή (Fundacza Pro-Prawo do Zycia), παραμένουν υπερβολικά πολλές: Στις αρχές Ιουλίου συγκέντρωσαν 500.000 υπογραφές προκειμένου να υποβάλουν στο Κοινοβούλιο νομοσχέδιο που καταργεί τις εξαιρέσεις, εκτός από τον άμεσο κίνδυνο για τη μητέρα. Επιπλέον, το νομοσχέδιο προβλέπει πως οι γιατροί θα είναι υποχρεωμένοι να ανακοινώνουν όλες τις αποβολές στην αστυνομία και οι γυναίκες που θα αποδεικνύεται ότι έχουν κάνει έκτρωση θα τιμωρούνται με πενταετή φυλάκιση.

Η Ιερά Σύνοδος υποστήριξε το νομοσχέδιο, με μια διαφοροποίηση: τάχθηκε εναντίον της ποινής της φυλάκισης. Η Μαγκνταλένα Κορζέκβα, εξουσιοδοτημένη από τον εκπρόσωπο Τύπου της Συνόδου να μας παράσχει εξηγήσεις, μας διαβεβαίωσε ότι «ο νόμος θα πρέπει να αλλάξει το συντομότερο δυνατό. Όλα τα αγέννητα παιδιά θα πρέπει να προστατευθούν. Ακόμα και ένα παιδί που έχει συλληφθεί από βιασμό οφείλει να έχει το δικαίωμα να ζήσει. Δεν ευθύνεται εκείνο αν έχει συλληφθεί με δραματικό τρόπο. Είναι ένα παιδί όπως τα άλλα, η αξιοπρέπειά του είναι η ίδια». Η κυριότερη αιτία έκτρωσης στην Πολωνία είναι ο κίνδυνος αναπηρίας: «Πρόκειται για ένα είδος ευγονισμού, επιλέγουμε ποια θα έχουν το δικαίωμα να ζήσουν».

Το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), κυρίαρχο στη Δίαιτα (Βουλή),2 ψήφισε μια πρώτη ανάγνωση του νόμου στις 23 Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, στις 6 Οκτωβρίου υπαναχώρησε, τρεις ημέρες μετά τη μεγάλη διαδήλωση 100.000 μαυροντυμένων γυναικών στις κυριότερες πόλεις της χώρας. Η πρωθυπουργός Μπεάτα Σίντλο επιχείρησε να καθησυχάσει την πλέον αντιδραστική μερίδα των ψηφοφόρων της εξαγγέλλοντας μια «ευρεία καμπάνια ενημέρωσης για την υπεράσπιση της ζωής» και ένα πρόγραμμα στήριξης των γυναικών που αποφάσισαν να κρατήσουν το παιδί παρά τη διάγνωση αναπηρίας. Ο Ματέους Κιζόφσκι, ιδρυτής της Επιτροπής Υπεράσπισης της Δημοκρατίας (KOD), υπογραμμίζει ότι το νομοσχέδιο που εγκαταλείφθηκε «προερχόταν από την κοινωνία των πολιτών: το PiS έχει εξαγγείλει ότι θα προτείνει τον δικό του νόμο, που θα περιορίζει ακόμα περισσότερο το δικαίωμα στην έκτρωση, ιδίως σε περίπτωση δυσπλασίας του εμβρύου».

Σήμερα, οι γονείς ενός ανάπηρου παιδιού δεν δικαιούνται κανένα επίδομα. Στις μονογονεϊκές οικογένειες, περίπου ένα εκατομμύριο παιδιά δεν λαμβάνουν καμία οικονομική βοήθεια από τον πατέρα τους, ένας αριθμός που αντιπροσωπεύει το 14% των ατόμων κάτω των 18 ετών. «Υπάρχει ένα κρατικό ταμείο διατροφών, όμως η δυνατότητα να εισπράξει κάποιος το μηνιαίο επίδομα των 500 ζλότι (114 ευρώ) όταν ο πατέρας δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις διατροφής είναι εξαιρετικά περιορισμένη» διευκρινίζει η Μαλγκορζάτα Ντρούσιαρεκ, κοινωνιολόγος στο Παρατηρητήριο Ισότητας των Φύλων της Βαρσοβίας. «Μονάχα 330.000 παιδιά το δικαιούνται. Εάν μια γυναίκα εργάζεται και εκτιμηθεί ότι δεν ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, δεν τη δικαιούται. Προκειμένου να επιβιώσουν, πολλές αναγκάζονται να δουλεύουν σε δύο ή τρεις δουλειές».

Οι ιδεολόγοι του κινήματος «για την υπεράσπιση της ζωής» αδιαφορούν για τον αριθμό των παράνομων εκτρώσεων και θεωρούν ότι είναι υπερεκτιμημένος. Οι γυναικείες οργανώσεις και η Υπηρεσία Οικογενειακού Προγραμματισμού εκτιμούν ότι πραγματοποιούνται 150.000 έως 220.000 χιλιάδες τον χρόνο. Οι καλύτερα ενημερωμένες γυναίκες έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστη πληροφόρηση χάρη σε ιστοσελίδες όπως το «Δίκτυο Γυναικών» (Kobiety w sieci) ή η «Women on Web»,3 η οποία τις βοηθάει να εξασφαλίσουν χάπια έκτρωσης σε επείγουσα ανάγκη. Όσες διαθέτουν την οικονομική άνεση, πηγαίνουν σε ιδιωτικές κλινικές στη Σλοβακία, στη Γερμανία ή στην Τσεχία. Τι γίνεται όμως με τις φτωχότερες και τις λιγότερο μορφωμένες;

«Πολλοί γιατροί εκμεταλλεύονται τη δύσκολη θέση αυτών των γυναικών» δηλώνει η Βάντα Νόβιτσκα, πρώην αντιπρόεδρος της Δίαιτας. «Οι ίδιοι που δημοσίως αρνούνται να κάνουν εθελούσιες διακοπές κύησης, δημοσιεύουν μικρές αγγελίες στις εφημερίδες ή στο Διαδίκτυο με την ένδειξη “όλες οι γυναικολογικές υπηρεσίες” ή “επαναφορά της εμμηνόρροιας”. Συχνά εκμεταλλεύονται την άγνοια. Μερικές γυναίκες πηγαίνουν στον γιατρό νομίζοντας ότι είναι έγκυες επειδή είχαν μερικές ημέρες καθυστέρηση. Έναντι ενός σημαντικού χρηματικού ποσού, εκείνος παριστάνει ότι πραγματοποιεί επέμβαση, ενώ δεν κάνει τίποτα».

Στην Πολωνία, η μαύρη αγορά δεν γνωρίζει κρίση. Μία έκτρωση απαιτεί 3.000-4.000 ζλότι (700-930 ευρώ), που αντιστοιχούν σε έναν μισθό, καθώς το μέσο μηνιαίο εισόδημα κυμαίνεται γύρω στα 4.100 ζλότι (950 ευρώ).4 Μάλιστα, μερικές φορές πραγματοποιείται χωρίς αναισθησία και συχνά χωρίς μετεγχειρητική ιατρική παρακολούθηση. «Μια γνωστή μού διηγήθηκε την έκτρωσή της» αφηγείται η Μάρτα Σίρβιντ. «Θύμιζε κατασκοπική ταινία. Ένα βανάκι πήγε τις κοπέλες από την Κρακοβία στο Κατοβίτσε. Εκεί, έπρεπε να βρουν μόνες τους το αυτοκίνητο που θα τις πήγαινε στο ιατρείο. Κρατούσαν μια εφημερίδα για να τις αναγνωρίσει ο οδηγός. Μερικά λεπτά μετά την έκτρωση, ενώ βρισκόταν ακόμα υπό την επήρεια των αναισθητικών, η φίλη μου αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το ιατρείο και να περπατήσει ένα χιλιόμετρο μέσα στα χιόνια για να φτάσει μέχρι τον σταθμό και να πάρει το τρένο για Κρακοβία». Αν και οι ποινικές διώξεις είναι σπανιότατες, οι γιατροί και τα άτομα που βοηθούν μια γυναίκα να κάνει παράνομη έκτρωση τιμωρούνται με διετή φυλάκιση (το νομοσχέδιο που εγκαταλείφθηκε προέβλεπε πενταετή). Πολλές είναι και οι ιστορίες εκβιασμού. Όμως, με εξαίρεση τη Μάρτα Σίρβιντ, καμία γυναίκα δεν δέχεται να καταθέσει τη μαρτυρία της, έστω και ανώνυμα: είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και επώδυνο.

Ορισμένες άλλες καταφεύγουν σε κτηνίατρους ή σε φάρμακα για την αρθρίτιδα (σε μεγάλη δόση, προκαλούν αποβολή). «Ο περισσότερος κόσμος λέει ότι υπερβάλλουμε όταν λέμε ότι οι γυναίκες βάζουν τη ζωή τους σε κίνδυνο με την παράνομη έκτρωση, όμως αυτή είναι η αλήθεια» διαβεβαιώνει η Νατάλια Σκοτζίλας, μέλος της οργάνωσης Feminoteka που ειδικεύεται στη βοήθεια των θυμάτων συζυγικής βίας. «Δεν υπάρχουν αυτές οι καταστάσεις: πρόκειται για παραπληροφόρηση από εκείνους που πραγματοποιούν εκτρώσεις» αντιτείνει η Μαγκνταλένα Κορζέκβα. «Όσο περισσότερο ο νόμος προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, τόσο λιγότερες γυναίκες βάζουν σε κίνδυνο τη ζωή τους με τις εκτρώσεις, νόμιμες και παράνομες».

Ωστόσο, η Federa έχει καταγράψει δεκάδες περιπτώσεις γυναικών στις οποίες προκλήθηκαν προβλήματα υγείας ή πέθαναν. Η πλέον εμβληματική είναι εκείνη της Αλίσια Τύσιακ.5 Στις 5 Μαρτίου 2007, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε την Πολωνία επειδή αρνήθηκε σε αυτήν τη μητέρα τριών παιδιών έκτρωση για ιατρικούς λόγους, με την οποία θα είχε αποφύγει την απώλεια της όρασης και την αναπηρία. Στις 30 Οκτωβρίου του 2012, το ίδιο δικαστήριο καταδίκασε εκ νέου την Πολωνία για παραβίαση του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που σχετίζεται με τον σεβασμό του δικαιώματος στην ιδιωτική και στην οικογενειακή ζωή. Αυτήν τη φορά, η υπόθεση αφορούσε μια δεκατετράχρονη έφηβη από το Λουμπλίν, θύμα βιασμού, στην οποία πολλά νοσοκομεία αρνήθηκαν το δικαίωμά της στη διακοπή κύησης, ενώ επιπλέον έπεσε θύμα παρενοχλήσεων από το κίνημα ενάντια στις εκτρώσεις.

Στη μετακομμουνιστική Πολωνία δεν παίζουν με τη θρησκεία. «Ο “συμβιβασμός” του 1993 για τις εκτρώσεις εντάσσεται σε μια πολιτική έντασης των κοινωνικών συγκρούσεων, σε μια στιγμή όπου η κοινωνία επηρεάζεται από σημαντικές αλλαγές» εξηγεί ο κοινωνιολόγος Φρανσουά Μπαφουάλ, διευθυντής ερευνών του γαλλικού Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών (CNRS),6 ειδικός σε ζητήματα Κεντρικής Ευρώπης. «Όταν η χώρα διαμελίστηκε, η Εκκλησία διασφάλισε την ιστορική και την εδαφική ενότητα, καθώς και την ιδέα του έθνους. Διαδραμάτισε ξανά αυτόν τον ρόλο την εποχή του Μεσοπολέμου, του ναζισμού και του κομμουνισμού. Υπήρξε ο πυλώνας της κοινής ταυτότητας. Εξακολούθησε να τον διαδραματίζει τη δεκαετία του 1990, όταν το κράτος αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που προέκυψαν μετά την ανεξαρτησία, και συνεχίζει να τον διαδραματίζει ακόμα και σήμερα».

Δεν εκπλήσσει λοιπόν το γεγονός ότι στο πρόσφατο νομοσχέδιο για την εθελούσια διακοπή της κύησης υπήρχαν αποσπάσματα από το Ευαγγέλιο ή φράσεις του Ιωάννη Παύλου Β΄. Στη γενέτειρα του πρώην Πάπα, το ποσοστό εκείνων που δηλώνουν καθολικοί παραμένει ιδιαίτερα υψηλό. Μετά την αλλαγή καθεστώτος του 1989, η Εκκλησία πέτυχε την εισαγωγή του μαθήματος των Θρησκευτικών στα σχολεία, ενώ η σεξουαλική αγωγή, που είχε εισαχθεί το 1973, αντικαταστάθηκε από μαθήματα για την «οικογενειακή ζωή», διδασκόμενα από ιερείς. «Δείχνουν βίντεο όπου το έμβρυο παρουσιάζεται σαν παιδί με χέρια και κεφάλι, ενώ βλέπουμε πώς θα κατακρεουργηθεί κατά την έκτρωση» διηγείται η Νατάλια Σκοτζίλας.

Η απαγόρευση των εκτρώσεων ψηφίστηκε το 1993. Όταν τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς η Αριστερά επέστρεψε στην εξουσία, πέρασε ένα νόμο που πρόσθετε στις εξαιρέσεις τις «δυσμενείς κοινωνικές καταστάσεις για τη μητέρα». Όμως, η διάταξη προσέκρουσε στο βέτο του προέδρου Λεχ Βαλέσα και στη συνέχεια, μετά την αποχώρησή του το 1995 και την υιοθέτηση ενός νέου κειμένου από τον διάδοχό του, απορρίφθηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο το 1997.

Σήμερα, ούτε καν η αντισύλληψη δεν είναι αυτονόητη. Σύμφωνα με την Κακπούρα, «είναι ευκολότερο να σου συνταγογραφήσουν ή να αγοράσεις αντισυλληπτικά στις μεγάλες πόλεις. Χάνεσαι μέσα στο πλήθος. Όμως, στην ύπαιθρο, οι γιατροί αρνούνται να γράψουν το χάπι, ακόμα και για θεραπευτικούς λόγους». Η Κριστέλ Φ.,7 Γαλλίδα παντρεμένη με Πολωνό που ζει στη Βαρσοβία τα τελευταία έξι χρόνια, πρέπει να καταφεύγει σε τεχνάσματα: «Τα Cerazette που παίρνω έχουν απαγορευθεί στην Πολωνία από τον ιατρικό σύλλογο, διότι θεωρεί ότι εγκυμονούν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο πρόκλησης στειρότητας. Μου τα στέλνει η μητέρα μου με το ταχυδρομείο. Κάποιες Πολωνέζες φίλες μου κάνουν τις προμήθειές τους όταν ταξιδεύουν στην Αγγλία ή στη Γαλλία». Όσο για το χάπι της επόμενης ημέρας, που διατίθεται εδώ και μερικούς μήνες χωρίς συνταγή, έχει πικρές αναμνήσεις από την ημέρα που χρειάστηκε να το προμηθευθεί: «Αναγκάστηκα να πάω σε εννέα φαρμακεία. Στη λεωφόρο Νοβοβιέζσκα, μία από τις κεντρικότερες της πρωτεύουσας, μια φαρμακοποιός μου απάντησε κοφτά ότι δεν είχε και άρχισε το κήρυγμα: “Θα ’πρεπε να σκεφτείτε τι κάνετε!” Μια άλλη μου εξήγησε ότι δεν μπορούσε να μου το δώσει, λόγω των προβλημάτων που θα μου προκαλούσε. Τελικά, το πλήρωσα 80 ευρώ, στη διπλή τιμή!».

«Πρόκειται για τη χειρότερη κατάσταση που γνώρισαν οι γυναίκες τα τελευταία 25 χρόνια» εκτιμά η Βάντα Νόβιτσκα. Τους τελευταίους μήνες, εκατοντάδες χιλιάδες Πολωνών διαδήλωσαν στη Βαρσοβία ενάντια στις αποφάσεις του PiS, κυρίως έπειτα από κάλεσμα της KOD - κάτι πρωτοφανές μετά το 1989. Χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, 100.000 άτομα συγκεντρώθηκαν στην πορεία που οργάνωσε στις 18 Ιουνίου η Dziewuchy Djiewuchom («Τα κορίτσια για τα κορίτσια») και στη διαδήλωση των «Γυναικών σε απεργία» στις 3 Οκτωβρίου. «Αυτές οι μαύρες πορείες αποτελούν μια τρομακτική εκδήλωση του πολιτισμού του θανάτου» τους απάντησε εκείνη την ημέρα ο αρχιεπίσκοπος του Λοτζ.8 «Το δικαίωμα στην ιατρική προστασία ήταν που πραγματικά μας ώθησε να κινητοποιηθούμε» εξηγεί η Εύα Μπουργκούνσκα, κινηματογραφική παραγωγός, 51 ετών. «Καμία από τις οργανώσεις δεν είναι φεμινιστική ή ακτιβιστική, όμως αυτό το νομοσχέδιο παραπήγαινε. Η δύναμή μας είναι ότι ξέρουμε πώς να μιλήσουμε στις γυναίκες με απλά λόγια, που τις αγγίζουν όλες.» Η Νόβιτσκα είναι ενθουσιασμένη που «ένα τμήμα της κοινωνίας έχει αφυπνιστεί». Για τον Κιζόφσκι, «ο κόσμος συνειδητοποίησε τη δύναμη που έχει όταν κατεβαίνει στον δρόμο. Ποτέ στο παρελθόν δεν είχαμε τέτοιες διαδηλώσεις για το δικαίωμα στην έκτρωση. Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει σήμερα εξαιρετικά σοβαρή. Οι περισσότεροι γιατροί περιορίζουν την πρόσβαση στις προγεννητικές εξετάσεις».

Παρ’ όλο που οι δημογραφικές προοπτικές είναι εξαιρετικά δυσοίωνες για την Πολωνία, η απαγόρευση των εκτρώσεων δεν είχε καμία επίπτωση στη γεννητικότητα. Αντίθετα, ο δείκτης γονιμότητας δεν έπαψε να μειώνεται από το 1989: με μόλις 1,3 παιδί ανά γυναίκα, είναι ένας από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη.

 

1 Marta Syrwid, «Polki jada aborcję na Slowację», «Gazeta Wyborcza», Βαρσοβία, 28 Ιανουαρίου 2016.

2 Βλ. Cédric Gouverneur, «Το κοινωνικό καύσιμο της πολωνικής Δεξιάς», «Le Monde diplomatique - ελληνική έκδοση», 17 Απριλίου 2016, http://monde-diplomatique.gr/?p=1276

3 Διεθνής πλατφόρμα που δημιουργήθηκε το 2006 στην Ολλανδία από την Rebecca Gomperts για να βοηθήσει τις γυναίκες σε χώρες όπου οι εκτρώσεις είναι παράνομες, www.womenonweb.org.

4 Σύμφωνα με την εξειδικευμένη ιστοσελίδα Zynagrodzenia.pl

5 Βλ. Violaine Lucas και Barbara Vilain, «Le meilleur de l’Europe pour les femmes», «Le Monde diplomatique», Μάιος 2008.

6 Είχε την επιμέλεια του συλλογικού έργου «La Pologne», Fayard-CERI, Παρίσι, 2007.

7 Το όνομα έχει αλλαχτεί.

8 Agence France-Presse, 3 Οκτωβρίου 2016.

 

* H Audrey Lebel είναι δημοσιογράφος

 

 

Δείτε όλα τα σχόλια