Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Το "στίγμα" του αστού και οι "νουθεσίες" Ζαχαριάδη

Ο Κώστας Φιλίνης ήταν ο αθλητής του κομμουνιστικού και αριστερού κινήματος. Αθλητής στην κυριολεξία, με επιδόσεις στους αγωνιστικούς χώρους στα εφηβικά του χρόνια. Αθλητής στο άλμα με τη μεταφορική έννοια -στο άλμα της απόρριψης και απάρνησης της κοινωνικής τάξης του και της κυρίαρχης ιδεολογίας...

Ο Κώστας Φιλίνης ήταν ο αθλητής του κομμουνιστικού και αριστερού κινήματος. Αθλητής στην κυριολεξία, με επιδόσεις στους αγωνιστικούς χώρους στα εφηβικά του χρόνια. Αθλητής στο άλμα με τη μεταφορική έννοια -στο άλμα της απόρριψης και απάρνησης της κοινωνικής τάξης του και της κυρίαρχης ιδεολογίας της. Γόνος μεγαλοαστικής οικογένειας, με σημαντικά μορφωτικά εφόδια, ταλαντούχος, είχε στρωμένο μπροστά του τον δρόμο της ατομικής και κοινωνικής επιτυχίας επιτυχίας κατά τις αντιλήψεις που επικρατούν.

Ο Κώστας δεν είχε αλυσίδες να χάσει, όπως το προλεταριάτο. Αντίθετα θα είχε προσβάσεις παντού αν ακολουθούσε τον δρόμο αυτόν. Δεν το έκανε. Τον απέρριψε συνειδητά. Παραιτήθηκε από τα προνόμια της ταξικής του θέσης. Άλλαξε στρατόπεδο. Τάχθηκε με το μέρος των φτωχών και αδικημένων.

Στα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας προσεγγίζει το κομμουνιστικό κίνημα. Συμμετέχει στην ομάδα των νέων «Αλήθεια», που είχε συγκροτήσει ο κομμουνιστής δημοσιογράφος Νίκος Καρβούνης, σε κομματική επαφή με τον Νίκο Πλουμπίδη, έγκλειστο τότε στο νοσοκομείο «Σωτηρία». Στα 20 του χρόνια εντάσσεται, το 1941, στην ΟΚΝΕ και λίγο μετά γίνεται μέλος του ΚΚΕ. Αυτό ήταν το μεγάλο του άλμα. Χρειάστηκε όμως και ένα άλλο, διαφορετικής ποιότητας και υφής, που το πραγματοποίησε δεκαετίες αργότερα.

Το "στίγμα" του αστού

Μέσα στο κλίμα του δογματισμού και του «ανώμαλου εσωκομματικού καθεστώτος» - το ΚΚΕ διαπνεόταν από τον εργατισμό της εποχής - ήταν επόμενο να παρακολουθεί τον Κώστα Φιλίνη το «στίγμα» της ταξικής του προέλευσης, παρά την αναγνώριση της προσφοράς του στην «υπόθεση της εργατικής τάξης» και της αφοσίωσής του στο Κόμμα. Η προσφορά του, τα προσόντα και οι ικανότητές του τον οδήγησαν σε σημαντικές καθοδηγητικές θέσεις, όμως πάντοτε μεσαίας κλίμακας.

Χρειάσθηκε να μεσολαβήσει η καταδίκη του σταλινισμού, το «νέο πνεύμα» του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΕ, αλλά και η απόφαση του ίδιου του Κώστα να καταρρίψει τους υπερβατικούς φραγμούς της ταξικής του καταγωγής για να απαλλαγεί από το ιδιότυπο «στίγμα» και να διεκδικήσει ισότιμη θέση ανάμεσα στους συντρόφους του. Δημιουργούνται έτσι δυνατότητες για την ανάλογη με τα εφόδιά του αξιοποίηση του από το αριστερό κίνημα και για την ανάδειξη του σε ηγετικό στέλεχος. Ο Κώστας Φιλίνης πραγματοποιεί τώρα άλλο ένα άλμα. Καταξιώνεται ως ηγετική μορφή μέσα στο ρεύμα της κομμουνιστικής και αριστερής ανανέωσης. Η καταξίωση αυτή θα τον συνοδεύσει έως το τέλος της ζωής του.

Γραμματέας μαθητικού

Ας γυρίσουμε όμως αρκετά χρόνια πίσω. Στην κατοχή στρατεύεται στο κίνημα της νεολαίας, στις γραμμές της ΟΚΝΕ στην αρχή, του ΕΑΜ Νέων και της ΕΠΟΝ κατόπιν. Συμμετέχει, από την υπεύθυνη θέση του γραμματέα του μαθητικού τομέα, στη μεγάλη στροφή της δημιουργίας της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων, της ΕΠΟΝ, στις γραμμές της οποίας εντάχθηκαν τα μέλη και τα στελέχη της ΟΚΝΕ, που αυτοδιαλύθηκε. Στο προσωπικό του αρχείο σώζεται το πρωτότυπο της εισήγησής του στις οργανώσεις του μαθητικού τομέα για την ανάγκη αυτοδιάλυσης της ΟΚΝΕ και της ίδρυσης νέας, ενιαίας οργάνωσης νεολαίας. Ο ίδιος θα επισημάνει αργότερα ότι, παρά τη σχετική απόφαση που είχε λάβει η Κομμουνιστική Διεθνής από το 1935 δεν κατορθώθηκε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες να συγκροτηθούν οργανώσεις παρόμοιες με την ΕΠΟΝ, ιδίως από την άποψη της απαράμιλλης μαζικότητάς της.

Ο επόμενος σταθμός στην αγωνιστική διαδρομή του Κώστα Φιλίνη ήταν η έντονη δραστηριότητά του στην παρανομία, από το 1947, μέσα από το λεγόμενο «δεύτερο κομματικό κέντρο». Τα γεγονότα είναι λίγο -πολύ γνωστά- υπάρχει και η σχετική βιβλιογραφία. Το κέντρο αυτό ανέπτυξε πλούσια δράση με την έκδοση των «Φρουρών της Ειρήνης», την ίδρυση της ΕΑΝΕ και τη συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες της.

Οι "νουθεσίες" Μπαρτζώκα - Ζαχαριάδη

Στα τέλη του 1953 το Π.Γ. καλεί τον Κώστα Φιλίνη στο Βουκουρέστι, όπου φθάνει με πλαστό διαβατήριο. Είναι η πρώτη του επαφή με την κομματική ηγεσία και η πρώτη του τριβή με τον δογματισμό της. Ο Β. Μπαρτζώκας, δεύτερος στην ιεραρχία μετά τον Ν. Ζαχαριάδη, «νουθετεί» τον Κώστα Φιλίνη λέγοντάς του ότι «δεν σκέφτεται σωστά, σταλινικά», επειδή δεν δεχόταν ότι η μεγάλη συρρίκνωση στα χρόνια της εμφυλιοπολεμικής τρομοκρατίας της ΕΠΟΝ δεν οφειλόταν στην παρουσία χαφιέδων στους κόλπους της.

Το δεύτερο εξάμηνο του 1954 τον ξαναστέλνουν στην Ελλάδα. Προηγήθηκε συνάντηση του Κώστα με τον Νίκο Ζαχαριάδη. Εντολή του γ.γ. του ΚΚΕ ήταν να συμβάλει στην οικοδόμηση ισχυρών παρανόμων οργανώσεων και «μηχανισμών», που ήταν κατά την άποψη της ηγεσίας απαραίτητες παρά την ύπαρξη της νόμιμης ΕΔΑ. Αλλά πέντε μόλις μήνες από την επιστροφή του στην Ελλάδα, η Ασφάλεια συλλαμβάνει τον Κώστα Φιλίνη. Θα μείνει στη φυλακή 11,5 χρόνια. Αν προστεθεί και η φυλάκιση του από τη χούντα, τα χρόνια της φυλακής γίνονται 16,5. Πήρε μέρος στην αντίσταση από την πρώτη μέρα της δικτατορίας.

Ο Γκράμσι και η ηγεμονία

Στη φυλακή ο Κώστας Φιλίνης συνεχίζει τη μελέτη των κλασικών του μαρξισμού και των νεότερων διανοητών, που είχε αρχίσει στην παρανομία. Τα ενδιαφέροντα του επεκτείνονται σε αναδυόμενα νέα επιστημονικά πεδία, όπως η κυβερνητική και η άγνωστη στους πολλούς θεωρία των παιγνίων. Η τελευταία τον απασχολεί από τη σκοπιά της αξιοποίησής της στην πολιτική δράση. Από τη σκοπιά αυτή εμβαθύνει σε θεωρητικές επεξεργασίες, που αναπτύσσει ακόμη και στο περίκλειστο περιβάλλον της φυλακής.

Καταφέρνει να έρθει σε επαφή με τα νεότερα ρεύματα της Αριστεράς στον δυτικοευρωπαϊκό κυρίως χώρο, τα οποία επιδιώκουν την απαλλαγή της από τη σκουριά του δογματισμού και από τον ασφυκτικό νάρθηκα της επιβολής του «μαρξισμού - λενινισμού», κυρίαρχης ιδεολογίας του «διεθνούς κέντρου» του κομμουνιστικού κινήματος. Διαβάζει Γκράμσι και Αλτουσερ. Είναι ίσως ο πρώτος Έλληνας μαρξιστής που ανακαλύπτει την τόσο σημαντική για τις δυτικές κοινωνίες (στις οποίες κατά βάση ανήκει και η ελληνική) γκραμσιανή διάκριση ανάμεσα στον «πόλεμο θέσεων» και τον «πόλεμο εφόδου» καθώς και την έννοια της ηγεμονίας.

Ο Κώστας Φιλίνης συμβάλλει σημαντικά με τις μελέτες του στην καταπολέμηση της ένδειας της αριστερής σκέψης στη Ελλάδα. Είναι έτοιμος να προσεγγίσει το ρεύμα του ευρωκομμουνισμού, ώριμος να δεχθεί την ανάγκη της ρήξης της Αριστεράς με την παράδοση και κυριαρχία του δογματισμού και με την πρακτική της κατάλυσης της αυτονομίας του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος.

Το γράμμα της Αίγινας

Η διάσπαση του ΚΚΕ, τον Φεβρουάριο του 1968, βρίσκει τον Κώστα Φιλίνη έγκλειστο στις φυλακές της Αίγινας. Αντιδρά χωρίς καθυστέρηση, απορρίπτοντας κάθε ιδέα αναμονής «μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση». Ο Κώστας Φιλίνης πρωτοστατεί στην πρωτοβουλία για το «Γράμμα των 22 κρατουμένων της Αίγινας», που καταδικάζει ανεπιφύλακτα τις αποφάσεις της 12ης Ολομέλειας της Κ.Ε. του ΚΚΕ και αξιώνει τη μεταφορά της καθοδήγησης στο εσωτερικό.

Το «Γράμμα της Αίγινας» γίνεται ο θεμέλιος λίθος της μεταγενέστερης συγκρότησης του ΚΚΕ εσωτερικού. Οι αναβολές και οι δισταγμοί (δικαιολογημένοι, έως έναν περιορισμένο βαθμό) του Γραφείου Εσωτερικού ανακόπτουν την ορμή της πρωτοβουλίας της Αίγινας και καθυστερούν την ίδρυση του κόμματος της κομμουνιστικής ανανέωσης.

Ο δημοκρατικός δρόμος

Αυθεντικός οργανικός διανοούμενος, αγωνιστής προικισμένος πνευματικά, εξοπλισμένος με μορφωτικά εφόδια, που ενίσχυε η μεγάλη, διαρκής έφεσή του για μελέτη, ο Κώστας Φιλίνης ασχολείται από νωρίς με τη θεωρητική επεξεργασία των θεμάτων της ιδεολογικής - πολιτικής φυσιογνωμίας και της στρατηγικής του κόμματος της κομμουνιστικής ανανέωσης. Καινοτομία και τόλμη χαρακτηρίζουν τη σκέψη του. Ο δημοκρατικός δρόμος προς τον σοσιαλισμό με ελευθερία γίνεται η κεντρική ιδέα των αναζητήσεών του. Από το 1966, τον καιρό της ΕΔΑ, διατυπώνει σε άρθρο του στο θεωρητικό περιοδικό της την άποψη ότι στον σοσιαλισμό θα πρέπει να διασφαλίζονται τα πολιτικά δικαιώματα και να θεσπίζεται ο πολυκομματισμός.

Η γνωριμία του με το έργο του Νίκου Πουλαντζά διευρύνει τους θεωρητικούς ορίζοντες του Κώστα Φιλίνη. Αποφεύγει τους σκοπέλους μιας δεξιόστροφης, διαδεδομένης εκδοχής του ευρωκομμουνισμού. Απορρίπτει την αντίληψη του δημοκρατικού δρόμου ως μιας εξελικτικής, γραμμικής πορείας προς το σοσιαλισμό μέσα από τη συνέχεια των θεσμών του καπιταλιστικού κράτους.

Χωρίς να αποδέχεται, στις συνθήκες των καπιταλιστικών κοινωνικών σχηματισμών των χωρών της Δυτικής Ευρώπης, τη λενινιστική θεωρία για την ανάγκη της συντριβής της κρατικής μηχανής, αναδεικνύει το στοιχείο των διαρθρωτικών αλλαγών, που αποτελούν ρήξεις μέσα στο κράτος και την κοινωνία, οι οποίες μετατοπίζουν τους συσχετισμούς δύναμης. Ρήξεις που, χωρίς να συνεπάγονται αναγκαστικά εμφύλιο πόλεμο, διαρρηγνύουν και μεταβάλλουν τον κρατικό ιστό, μέσα από μια πολιτική κρίση, στην οποία αποφασιστικό ρόλο έχει η παρέμβαση των κριτικών μαζικών κινημάτων που διευρύνονται και ισχυροποιούνται μέσα από μορφές άμεσης δημοκρατίας. Είναι τα νέα κοινωνικά κινήματα, που συναρθρώνονται με τα παραδοσιακά, σε κοινούς αγώνες.

Η ενωμένη Ευρώπη

Εκφραστής του «αριστερού ευρωκομμουνισμού», ο Κώστας Φιλίνης δεν υποτιμά, στο πλαίσιο του δημοκρατικού δρόμου, την πάλη των τάξεων. Δεν διολισθαίνει, όπως άλλοι ευρωκομμουνιστές, στην αντίληψη ενός κράτους με αδιάρρηκτη συνέχεια, που θα διαδεχθεί χωρίς εσωτερικές συγκρούσεις και τομές το καπιταλιστικό κράτος σε μια «ομαλή», ανέφελη μετάβαση στον σοσιαλισμό. Ο Κώστας Φιλίνης αντιλαμβάνεται την ενωμένη Ευρώπη ως διευρυμένο πεδίο ταξικής πάλης στο πλαίσιο μιας γιγαντιαίας καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, που δεν επιτρέπει αυταπάτες. Και τοποθετεί, με αφορμή τη σοβιετική επέμβαση στο Αφγανιστάν και τα γεγονότα της Πολωνίας, στις σωστές τους διαστάσεις τα καθεστώτα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και τις σχέσεις ανάμεσα στα κομμουνιστικά κόμματα, που τις θέλει ισότιμες με πλήρη σεβασμό στην αυτονομία καθενός από αυτά.

Ο Κώστας Φιλίνης, εμβληματική μορφή της δικής μας Αριστεράς, έφυγε από κοντά μας σε μια στιγμή που τα κοινά μας οράματα πλησιάζουν την πραγματικότητα. Η Αριστερά φθάνει μέσα από αχαρτογράφητους, απρόβλεπτους δρόμους, στα πρόθυρα της διακυβέρνησης της χώρας. Η απουσία του Κώστα γίνεται ιδιαίτερα αισθητή. Αλλά οι παρακαταθήκες του, η ιδεολογική και πολιτική συμβολή του στην αντιμετώπιση των κρίσιμων σύγχρονων προβλημάτων είναι μια πολύτιμη αρωγή στις φορτισμένες με τόσες δυσκολίες προσπάθειες τις Αριστεράς. Αρωγή που ενδυναμώνει η ακτινοβολία της προσωπικότητας ενός αγωνιστή, που αποτελεί απαράμιλλο υπόδειγμα. Ενός κομμουνιστή ηγέτη.

Δείτε όλα τα σχόλια