Ακολουθήστε την «ΑΥΓΗ»
Ο επιλεγμένος κατάλογος δεν υπάρχει πλέον.

Μνήμη Κώστα Φιλίνη

O Κώστας Φιλίνης με τον Άγγελο Ελεφάντη και τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη στο φεστιβάλ «Αυγής-Θούριου» το 1980

Σε ένα αφιέρωμα όπως αυτό, δεν ήταν δυνατόν να περάσει ασχολίαστη η θεωρητική προσφορά του Κώστα Φιλίνη. Ενός οργανικού διανοούμενου -με όλη τη σημασία του γκραμσιανού αυτού όρου- της ανανεωτικής κομμουνιστικής και ευρύτερης Αριστεράς...

Σε ένα αφιέρωμα όπως αυτό, δεν ήταν δυνατόν να περάσει ασχολίαστη η θεωρητική προσφορά του Κώστα Φιλίνη. Ενός οργανικού διανοούμενου -με όλη τη σημασία του γκραμσιανού αυτού όρου- της ανανεωτικής κομμουνιστικής και ευρύτερης Αριστεράς, του οποίου η συμβολή στις ιδεολογικοπολιτικές επεξεργασίες δεσίματος της δημοκρατίας με τα αξιακά σοσιαλιστικά προτάγματα, αλλά ταυτόχρονα και η στάση του ως μαχητή της πράξης, σ' όλη του τη ζωή, υπήρξε καταλυτικό παράδειγμα ανιδιοτελούς προσφοράς, ευγένειας, συνεχούς αναζήτησης του νέου.

Ενός από εκείνη τη γενιά της ΕΠΟΝ της Κατοχής, που βίωσε όλη την πίκρα για τη χαμένη ελπίδα, ταυτόχρονα με τις διώξεις του μετεμφυλιακού κράτους, την παρανομία, το ζοφερό εσωκομματικό καθεστώς, χωρίς να λυγίσει, χωρίς να χάσει την πίστη και την προσφορά στον αέναο αγώνα για μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, ταυτόχρονα με την ένταση της χαράς για τη ζωή και τον έρωτα...

Για όλα αυτά είναι γεμάτες οι σελίδες της "Αυγής" όλη αυτή την εβδομάδα. Εδώ θα σταθούμε έστω και επιγραμματικά στην προσφορά του συντρόφου Κώστα Φιλίνη στις θεωρητικές του επεξεργασίες και επιλογές, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων δημιουργήθηκε μέσα στις φυλακές.

Από τη φυλακή της Αίγινας το 1965 μεταφράζει το βιβλίο που μόλις είχε κυκλοφορήσει στο Παρίσι, του Ζακ Γκυγιωμώ: Κυβερνητική και Διαλεκτικός Υλισμός, εκδ. Θεμέλιο 1967, με μια σημαντική, προφητική δική του εισαγωγή. Βιβλίο που φέρνει σε επαφή την ελληνική βιβλιογραφία και την Αριστερά με αυτόν τον νέο επιστημονικό κλάδο για τα αυτορυθμιζόμενα συστήματα διακυβέρνησης, τον ρόλο της πληροφορικής σε συνδυασμό με τις φυσικές επιστήμες, ακόμη και την ψυχολογία, ενώ σαφείς είναι οι αναφορές του στο δικτατορικό καθεστώς και στην πορεία ανατροπής του μέσα από την πάλη του μαζικού και αυτόνομου λαϊκού κινήματος... χωρίς κανένα συμβιβασμό με αυτό. Σ' αυτή την εναγώνια αναζήτησή του για εμπλουτισμό της μαρξιστικής θεωρίας με τις σύγχρονες αναζητήσεις εντάσσεται και το δικό του Θεωρία των Παιγνίων και Πολιτική Στρατηγική, εκδ. Κείμενα 1972 (β' έκδοση Θεμέλιο 2008 συμπληρωμένη με ένα άγνωστο κείμενό του, "Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα", που για ευνόητους λόγους δεν είχε τότε συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση). Γραμμένο κι αυτό μέσα στη φυλακή της Χούντας, μπόρεσε να κυκλοφορήσει εκείνη την περίοδο της σχετικής φιλελευθεροποίησης του καθεστώτος, αφού είχε ήδη δει το φως στο εξωτερικό, τόσο στα ιταλικά όσο και στα γαλλικά. Πρόκειται για πρωτοποριακό βιβλίο, που μόνο ένας δεινός σκακιστής όπως ο Φιλίνης μπορούσε να αποδώσει με τόση ενάργεια και το οποίο είχε μεγάλο αντίκτυπο στο αγωνιζόμενο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα και την αχόρταγη τάση του για διάβασμα και κριτικούς προβληματισμούς.

Από τις φυλακές και πάλι κυκλοφορεί, με μετάφρασή του από τα ιταλικά, το έργο του Γκράμσι (από τα "Τετράδια της φυλακής") Για τον Μακιαβέλλι, την πολιτική και για το σύγχρονο κράτος, Ηριδανός, Αθήνα χ.χ.ρ. Την ίδια εποχή, και πάλι στη φυλακή, μεταφράζει από τα γαλλικά τον α' τόμο του έργου του Πουλαντζά Πολιτική εξουσία και κοινωνικές τάξεις που θα κυκλοφορήσει από το Θεμέλιο στα 1975. Τέλος, εκτός φυλακής πια, αλλά μέσα στη δίνη της πολιτικής πράξης, την ίδια χρονιά μεταφράζει και εκδίδει από το Θεμέλιο το έργο των Μαρξ και Ένγκελς Γερμανική ιδεολογία.

Η κατεύθυνση των προβληματισμών του ξεκάθαρη, η προσφορά του, όμως, στη διαμόρφωση της ανανεωτικής αριστερής σκέψης δεν εξαντλείται στα βιβλία, αλλά προχωρά ακούραστα στην εμβάθυνση της προβληματικής των μελών του ΚΚΕ Εσωτερικού. Μιλώντας ακατάπαυστα στις εσωκομματικές διεργασίες και κατοχυρώνοντας σε σειρά αποφάσεων, και όχι χωρίς παραδοσιακές αντιστάσεις, τη διευρυμένη αντίληψη περί πολιτικής, τα πολλαπλά υποκείμενα της πορείας προς έναν σοσιαλισμό με ελευθερία, δημοκρατία και αυτοδιαχείριση. Έτσι διαμορφώνοντας με τη συμβολή του Φιλίνη οι πρωτοποριακές μας επεξεργασίες για τη στρατηγική ένταξη στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι "ως πεδίο διευρυμένης ταξικής πάλης", την αυτονομία των συνδικάτων και, κυρίως, τον ρόλο των νέων κοινωνικών κινημάτων όπως και η κυριαρχία της αντίληψης ότι οι οργανώσεις βάσης αποτελούν "το κόμμα στον χώρο τους". Με τη συμβολή και του γραμματέα του κόμματος Δρακόπουλου βγήκε η απόφαση της Κ.Ε. για το γυναικείο ζήτημα. Και είναι ακριβώς για όλα αυτά που βιώσαμε τραυματικά την αλλαγή της στάσης του, στη διάσπαση του κόμματος και την πορεία αποϊδεολογικοποίησής του, που έμεινε στην κομματική μας ζωή ως σύγκρουση για το "Κ", όσο και αν η θέση του, και όσων ακολούθησαν την "Τρίτη άποψη", αργότερα κατανόησες -αλλά και δεν αποδέχθηκες ποτέ- ότι δεν πήγαζε από συγκυριακά μικροπολιτικούς στόχους, αλλά από την ίδια εναγώνια αναζήτηση ιδεολογικοπολιτικής προσαρμογής στις νέες συνθήκες της εποχής που τον διακατείχε όλη του τη ζωή.

Πάντως, παρά τις όποιες διακυμάνσεις και αντιφάσεις, αυτά όλα αποτελούν σήμερα -τουλάχιστον σε διακηρυκτικό επίπεδο- αυτονόητες αξίες για τη δική μας ανανεωτική ριζοσπαστική Αριστερά, όσο και αν τότε, δεκαετία του '70 - αρχές του '80, με την κυριαρχία του δογματικού ΚΚΕ και του θολού σοσιαλιστικού λαϊκισμού του ΠΑΣΟΚ, φάνταζαν εκτός τόπου και χρόνου. Και σ' αυτή την κατάκτηση η συμβολή του σ. Φιλίνη υπήρξε σημαντική μέχρι το τέλος. Και είναι ακριβώς γι' αυτό που η απώλειά του εμπεριέχει μια βαθύτερη αίσθηση κενού.

Όσο και αν ξέρεις ότι αυτό το κενό δεν πρόκειται να πάρει μαζί του ούτε τις μνήμες, ούτε τη χαραγμένη μέσα σου εικόνα αυτού του ευγενικού, αριστερού οργανικού διανοούμενου και ακάματου μαχητή της πράξης, ούτε, πολύ περισσότερο, τις βαθιά ανανεωτικές του θεωρητικές επεξεργασίες...

Δείτε όλα τα σχόλια